Passieve Agressie en Huiselijk Geweld

Waarom denken de meeste mensen dat er alleen maar sprake is van huiselijk geweld als er letterlijk gemept wordt?

Passieve agressie is als de ene partner zich terugtrekt en een muur rondom zichzelf optrekt, die de ander gek maakt. In de ene relatie is het de man, die zich terugtrekt, in de andere relatie is het de vrouw die zich terugtrekt want ook vrouwen kunnen er wat van!

Het is niet te verdragen als je geen contact meer kunt krijgen met je partner. Als hij/zij wel tegen je praat, maar je aan alles voelt dat hij/zij zich niet meer laat raken. Je kunt praten als Brugman, maar je komt niet binnen. De deur zit dicht. En hoe harder je er op bonkt, hoe meer die deur aan de binnenkant gebarricadeerd wordt.

Het is óók onverdraaglijk als je partner maar op die muur blijft bonken. Als hij/zij niet meer wil of kan ophouden met het verbale geweld. Als de verwijten maar blijven komen, als een mitrailleur, die maar doorratelt. Want je muur is niet zo dik als die lijkt: je hoort misschien de woorden niet, maar je hoort wel de intonatie, de voortdurende aanval. Nergens vind je rust, overal achtervolgen de verwijten je.

En zo vertellen partners elkaar over hun onvermogen om uit de geweldspiraal te komen en hoe ze zich voelen onder het geweld dat ze ervaren: de passieve agressie van de partner die zich terugtrekt en de verbale agressie van de partner, die zo graag contact wil.

Een gevaarlijk patroon dat de relatie steeds verder uitholt, een patroon dat de liefde steeds meer en meer verbrokkelt totdat er niets meer overblijft dan de weg naar fysieke agressie.

En formeel wordt er dan gesproken van huiselijk geweld. Maar natuurlijk is dat geweld dan al lang aan de gang.


Pagina 1

Passief-Agressieve persoonlijkheid (DSM-IV)
Iemand die een Passief-Agressieve persoonlijkheid heeft lijdt aan een persoonlijkheidsstoornis die beschreven wordt in de DSM-III. De lijder aan deze stoornis wordt gekenmerkt door een agressief denkpatroon jegens de mensen die gezag over hem uitoefenen of schijnbaar gezag over hem uitoefenen.
De Passief-Agressieve persoonlijkheid was gerubriceerd als een As II- persoonlijkheidsstoornis in de DSM-III, maar het is verplaatst in DSM-IV naar Appendix B (toekomstige ontwikkelingen), om reden dat er nog niet voldoende overeenstemming bestond en verder onderzoek nodig werd geacht.
De stoornis is een soort hangend stadium van puberaal gedrag, waardoor de persoon in kwestie zich nog altijd Passief-Agressief verzet tegen bevelen.

Een aantal Kenmerken

  • Een voortdurend aanwezig patroon van passief verzet tegen de eis sociaal en beroepsmatig te functioneren;
  • Grillig gedrag (de ene dag onderdanig, de andere dag stroef);
  • Jaloezie jegens anderen; de gezagsdragers krijgen de schuld;
  • Onzekerheid over het eigen talent en de eigen vakbekwaamheden;
  • Het uit de weg gaan van verplichtingen en afspraken met het excuus het te zijn vergeten;
  • Prikkelbaar zijn als een opdracht ontvangen wordt;
  • De vaste overtuiging dat hij of zij het werk beter kan doen dan anderen of beweren dat hij of zij het altijd beter weet;
  • Niet gediend zijn van adviezen van anderen;
  • Het leveren van kritiek op gezagsdragers;
  • Het zoeken van ruzie met meerderen of andere dominante personen.

Af en toe komt ook handgemeen in het spel waardoor de Passief-Agressieve persoonlijkheid nog meer haat en afkeer heeft jegens andere mensen. Wanneer Passief-Agressieve persoonlijkheid kritiek krijgen op hun trage werkzaamheden of onvolledige inzet, krijgen de critici of juist hun bazen de schuld ervan.


Pagina 2

De Passief-Agressieve persoonlijkheidsstoornis

Een persoonlijkheid die weigert zelf de verantwoordelijkheid te nemen voor het eigen leven. Tegelijkertijd wordt het de anderen zeer kwalijk genomen dat zij wel initiatief nemen. Het lijkt alsof de persoon niet volwassen wil worden. De Passief-Agressieve persoonlijkheidsstoornis weet anderen mateloos te irriteren door het consequent uitstellen van beslissingen, een niet te volgen grillig gedrag, te laat te komen en een ongekende starre kinderachtige koppigheid. De stoornis kan voortkomen uit het niet kunnen accepteren van gezag.

Voorbeeld van passieve agressie is onder andere het expres nalaten iets te doen, waardoor je weet dat de ander schade oploopt. (De schade kan bijvoorbeeld zijn dat daardoor de ander totaal in een angstaanval schiet)

Mensen met een Passief-Agressieve persoonlijkheid vermijden conflicten. Ze voelen zich onvolmaakt of incompleet maar projecteren dit gevoel op anderen in de hoop dat deze als daders van hun lijden ontmaskerd worden. Ze hebben intens veel moeite met kritiek of bevelen, zich onderwerpen aan iemand wordt als een nederlaag ervaren. Maar ze durven niet te zeggen wat ze denken, durven geen nee te zeggen en wentelen zich dan vol overgave, klagend en gefrustreerd in hun slachtofferrol.
In tegenstelling tot de depressieve persoonlijkheid, vinden zij hun lijden onverdiend maar zijn ze er wel trots op dit te doorstaan.

Kenmerken

  • Grillig gedrag, wisselende wensen/eisen
  • Snel prikkelbaar en zeer ongeduldig
  • Jaloers op anderen
  • Vaag in het uiten van wensen en behoeften
  • Subassertief
  • Onzeker over eigen kunnen
  • Passief verzet plegen
  • Halsstarrige koppigheid
  • Mismatchen tijdens communicatie.

Relaties met andere mensen
Passief-Agressieve persoonlijkheden stellen zich erg afhankelijk op maar hebben vaak wel een onredelijke houding ten opzichte van gezaghebbenden en schijnbaar gezaghebbenden. Ze voelen zich onwaardig ten opzichte van de anderen maar verwachten tegelijkertijd dat anderen hen bewijzen dat dit niet het geval is. Ze zijn nooit direct maar kunnen heel goed iemand laten voelen dat deze hen onheus behandeld heeft. Ze saboteren op een manipulatieve manier karweitjes die ze niet willen doen, treuzelen, stellen uit of “vergeten” de, in hun ogen onredelijke, verplichtingen. . Kritiek hierop zien ze altijd als onterecht. Het is te vergelijken met het gedrag van een opstandige puber, alleen is meestal het gedrag van een opstandige puber van voorbijgaande aard.

Relatie met een partner
Passief-Agressieve persoonlijkheden zijn meester in het aanvaarden van de slachtofferrol en in die zin kunnen ze ook heel goed de ander in de daderrol duwen. Vaak gaat dit zo ver dat er zelfs een relatie wordt gecreëerd waarin de partner ook inderdaad ongevoelig of erger dreigt te worden.

Hulpverlening
Het valt voor een therapeut niet mee de nare ervaringen te herkaderen en van daaruit duidelijk te maken dat bijvoorbeeld invloed van anderen nog geen onderwerping hoeft te betekenen. Ze klagen over onrecht maar willen eigenlijk niets aan de situatie veranderen omdat ze zich veiliger voelen in de slachtofferrol. Hier aan tornen, betekent dat ze zich assertiever en actiever moeten opstellen. Hun angst om verlaten te worden, maakt nou juist dat zo moeilijk.


Pagina 3

Passief-Agressieve Persoonlijkheid (verdieping)

Algemeen
Mensen met een Passief-Agressieve persoonlijkheid richten hun agressie naar zichzelf als een manier om controle te behouden over een situatie die angst oproept. Ze ondergaan zelfpijniging voor een ‘hoger’ doel, dat hun lijden rechtvaardigt of dat heviger lijden vermijdt. Zo een ‘hoger doel’ kan bijvoorbeeld zijn: ‘Vermijden om door anderen verlaten te worden’. De Passief-Agressieve persoonlijkheid stond vroeger bekend als Masochistische persoonlijkheid. Passief-Agressieve persoonlijkheden zijn op gevoelsmatig vlak vergelijkbaar met depressieve persoonlijkheden, maar in tegenstelling tot deze laatste zijn zij wel in staat gevoelens van kwaadheid en wrok te voelen. Depressieve persoonlijkheden denken dat ze hun lijden verdienen, Passief-Agressieve persoonlijkheden beschouwen hun lijden als onverdiend. Een Passief-Agressieve persoonlijkheid kan omschreven worden als een depressieve persoonlijkheid die de hoop op liefde niet heeft opgegeven. Terwijl de depressieve persoonlijkheid zich eenzaam en alleen voelt, denkt de Passief-Agressieve persoonlijkheid dat er altijd wel anderen voor hem of haar zullen zijn als hij of zij er maar voor kan zorgen dat het lijden van zichzelf voldoende onder de aandacht wordt gebracht.

Psychodynamische verklaring
Passief-Agressieve persoonlijkheden vermijden conflicten. Ze hebben het gevoel dat ze behoeftig, onvolmaakt of incompleet zijn. Ze gaan met dit gevoel om door dit op anderen te projecteren en zich dan te gedragen of dit bewijst dat het gevoelde van buitenaf komt. Meestal zijn ze erg trots op zichzelf omdat ze zoveel lijden en/of misbruik doorstaan hebben. Ze vrezen meer dat anderen hen verlaten, dan dat ze pijn of zelfs dood vrezen. Ze vechten terug, door niet terug te vechten. Ze hopen hiermee de daders als moreel minderwaardig te ontmaskeren, wanneer deze zich agressief zouden gedragen. Oorzaak hiervan is waarschijnlijk een onopgeloste afhankelijkheid en een angst alleen gelaten te worden. Mogelijk investeerde de ouders in het verleden enkel wanneer het Passief-Agressieve kind pijn leed.

Relaties met andere mensen
De Passief-Agressieve persoonlijkheid vreest verlating meer dan pijn of zelfs de dood. Ze voelen zich onwaardig, schuldig en verwerpelijk. Meestal stellen ze zich erg afhankelijk op, durven ze geen neen zeggen als iemand hen iets vraagt, terwijl ze tijdens het uitvoeren van de taak wel binnensmonds zitten te vloeken. Ze zijn dus erg conflictvermijdend.

Relatie met een partner
Passief-Agressieve persoonlijkheden recreëren vaak relaties waarin de partner ongevoelig of zelfs sadistisch dreigt te worden.

Andere kenmerken
Passief-Agressieve persoonlijkheden offeren macht op voor liefde. Dit in tegenstelling tot paranoïde persoonlijkheden die liefde opofferen voor macht. Beiden zijn ze onbewust gepreoccupeerd met de relatie tussen macht en liefde. Vooral wanneer ze kwaadheid voelen hebben Passief-Agressieve persoonlijkheden meer gemeen met paranoïde persoonlijkheden dan met depressieve persoonlijkheden. Passief-Agressieve persoonlijkheden zijn ook actiever dan depressieve persoonlijkheden. Ze doen iets met hun lijden, ze brengen het duidelijk bij anderen onder de aandacht.

Pagina 4

Hulpverlening
Wanneer het waardig dragen van ongeluk de zelfwaarde en het zelfvertrouwen versterkt zoals dat het geval is bij Passief-Agressieve persoonlijkheden, en het actief aanpakken van de situatie in eigen belang (egoïstisch in de woorden van de Passief-Agressieve persoonlijkheid!) is het voor een therapeut moeilijk een onplezante ervaring te herkaderen als noodzakelijk om deze aan te pakken. Ze klagen over misbruik, maar wanneer men voorstelt er iets aan te doen, zijn ze eerder ontgoocheld. Doorheen hun leven hebben deze persoonlijkheden strategieën zoals autonomie, weerstand, passiviteit en sabotage overontwikkeld, terwijl strategieën zoals intimiteit, assertiviteit, activiteit en samenwerken onderontwikkeld zijn gebleven.

Pagina 5

 
Terug naar 'Teksten Algemeen"